Małgorzata Czerniakowska
Słownik Biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, supl. II, Gdańsk 2002, s. 281-2
Biogram Pawła Świetlickiego (1699-1756)
ŚWIETLICKI Paweł (1699-1756), teolog, kaznodzieja pol.-ewangelicki, lektor jęz. pol., chemik, fizyk, orientalista. Ur. się 13 I w Ostrowie pod Ostródą jako syn Marcina i Doroty z Brodowskich. Jego ojciec pracował jako pastor pol. w Łynie k. Nidzicy (1692-7), a nast. jako pastor w Ostrowiu pod Ostródą (1697-1709). S. uczył się w Szkole św. Jana (1710 - 2), a nast. w Gimn. Gd. (1712-20). W Gimn. Gd. studiował teologię, opanował dobrze jęz. łac., ang., franc., a w ostatnich 1. nauki w Gd. udzielał prywatnie lekcji jęz. pol., którego znajomość wyniósł z domu rodzinnego. 7 V 1720 odbył publiczną dysputę z prof. Pawłem Paterem o astrologii perskiej, nast. ogłoszoną drukiem pt. Astrologiam persicam (1720). W czerwcu 1720 udał się na dalsze studia teolog., filozof. i filolog. do Rostoku i Lubeki, gdzie brał udział w publicznych dysputach. Nast. 2 1. spedził w Wittenberdze, gdzie odbywał prelekcje, komentujac m.in. sławnego filozofa Ch. Wolffa. Zwie-dził również uniw. w Lipsku, Halle, i Frankfurcie n. Odrą. W maju 1724 opuścił Wittenbergę i przez -Hamburg udał się do Holandii, a nast. do Paryża. We Francji zawarł znajomości z wieloma wybitnymi uczonymi (o. Montfaucon, o. Zournomine, opat Bi-gnon). Polecony przez posła szwedzkiego na dworze franc, barona von Gedda, wyjechał do Anglii, gdzie przez 2 1. był nauczycielem domowym dwóch synów hrabiny von der Lippe. W Londynie, Oksfordzie i Cambrigde zapoznał się z wieloma wybitnymi uczonymi (Bentley, Middleton, Watts, Gregory). W 1728 wyświęcił się na kapłana i wyjechał do Francji, gdzie objął stanowisko nadwornego kaznodziei, a nast. kaznodziei gabinetowego posła szwedzkiego von Gedda. Otrzymawszy propozycję pracy w Gd., z końcem 1728 wyru-szył z Paryża i przez Strasburg, Frankfurt, Kassel i Wittenbergę; przybył w 1730 do miasta n. Motławą. W 1730- 4 był kaznodzieją pol. w kościele sw. Anny i lektorem jęz. pol. w Gim. Gd. W 1734-50 był diakonem, a potem w 1750-6 pastorem w kościele sw. Jana w Gd. W 1736 popadł w spór teolog. z pa-storem J.D. Kickenbuschem z kościoła św. Piotra i Pawła. W bezimiennyrn dziele De sympsychia Fideimm in Ecclesia. Apostolica. (1736) znalazła się ostra napaść na S. Władze gd. stanęły po stronie S. W 1748 podobny zatarg sie powtórzył. Powodem tego było wprowadzenie przez S. nowego kierunku do religii protestanckiej (pietyzmu). W tym celu gromadził wokół siebie młodzież i napisał ksiązkę Ordnung des Heils (Gd. 1747, wyd. 11 1749). S. był jednym z założycieli Gd. Tow. Przyrodniczego w 1743. Na pierwszych czterech posiedzeniach tego tow. wykładał naukę o elastyczności powietrza. Wykłady swe ilustrował doświadczeniami. Zajmował się rów-nież mechaniką, jak np. mierzenie sił poruszających się ciał. Był również inicjatorem doświadczeń Daniela Gralatha z dziedziny elektrycznosci. Znanego w kraju i za granica uczonego chciano powołać do Szwecji. S. wolał jednak pozostać w Gd. Żonaty od 18 VI 1742 z Ludwiką Florentyną Sonntag, córką kwatermistrza dzielnicy rybackiej i przełożonego kościoła sw. Jana, miał z nią dwie córki i syna. Jedna z córek wyszła za Schnaasego w Gd. S. wydał kilka kazań i mów pogrzebowych. Zm. 9 XI 1756 w Gd.
Estreicher, XXX 96-7; Nowy Korbut, III 311-2;
Historia nauki polskiej, red. B. Suchodolski, Wr. 1974 t. VI s. 689; Oracki, 1963, s. 287-8; Oracki, 1988, s. 180 -1; Żebrawski T., Bibliografia piśmiennictwa polskiego z działu matematyki i fizyki oraz ich zastosowań, W. 1992 t. II s. 359; - Catalogus lectionum, 1731, 1732, 1733, 1734; Księga Gimn. Gd., s. 293; Die Matrikel der Universitat Rostock IV, 1 Mich. 1694 - Ost. 1747, hrsg. von A. Hofmeister, Rostock 1901 s. 118; Reyger G., Nachricht von der Leben Herrn Paul Swetlicki Pastoris an der Johannis Kirche in Danzig, ,,Neue Sammlung von Versuchen und Abhandlungen der Naturforschenden Gesellschaft zu Danzig" D. 1778 s. 291-6;
Rhesa L., Kurzgefasste Nachrichten von allen seit 1775 an den evangelischen Kirchen in Westpreussen angestellen Predigern, Kg. 1834 s. 45, 62; - Drost, Kunstdenmaler, I 170; Hist. Gd., t. III/l s. 674, 680; Kotarski E., Gdańska poezja okolicznościowa XVIII wieku, Gd. 1997 (ind.); Kubik K., Współpraca Gimnazjum Akademickiego z Towarzystwem Przyrodniczym w Gdańsku, w: Gdańskie Gimnazjum Akademickie, Gdynia "1959 s. 183, 185, 188, 205, 222;
Kubik, Mokrzecki, Trzy wieki nauki (ind.); Kurdybacha Ł, Stosunki kulturalne polsko-gdańskie w XVIII wieku, Gd. 1937 (ind.); Pniewski W., Język polski w dawnych szkołach gdańskich, Gd. 1938 (ind.); Schumann E., Geschichte der Naturforschenden Gesellschaft in Danzig 1743-1892, D. 1893, s. 5, 8,79; Szukalski J., Towarzystwo Przyrodnicze w Gdańsku w 250. rocznicę jego założenia, w: Materiały sesji naukowej, red. J. Szukalski, Gd. 1993, s. 8
BGd. Ms 864, starodruki: Od 14604, 8; Oe 95, 2; adl. 3; Oe 104, 8, adl. 19/20, Oe 7938, 8; Fa 75, 8, adl. 19 (astrologiam Persicam)
Strona główna
Strona Małgorzaty Czerniakowskiej
Polskie Towarzystwo Badań nad Wiekiem Osiemnastym
Copyright by Małgorzata Czerniakowska, Gdańsk 2006