Małgorzata Czerniakowska
Słownik Biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, suppl. 1, Gdańsk 1998, s. 199-201
MENIUS (Meinius, Meyne) Maciej (1544-1601),
matematyk, astronom, kalendariograf, bibliotekarz, mierniczy.
Ur. się w Gd. jako syn Jerzego i Agnieszki. 20 X 1558 zapisał się na Uniwersytetu w Wittenberdze. Był uczniem F. Melanchtona i V. Winshemiusa. Studiował na koszt gd. Rady Miejskiej. We wrześniu 1570 otrzymał tytuł mgra na Wydz. Filozof. Uniwersytetu w Wittenberdze. Już od 1569 zwracał się do Rady Miejskiej o przyznanie mu stanowiska prof. w szkołach gd. Nie otrzymawszy etatu w Gd., prosił ją o środki na dalszą naukę. W 1571 lub 1572 M. przenosi się do Zgorzelca, gdzie ożenił się z Klarą Weidener, córką burmistrza. Daniel Hermann napisał wiersz z okazji ich ślubu. W Zgorzelcu M. wydawał kalendarze własnym nakładem. Pierwszy kalendarz na 1572 przesłał Radzie Miejskiej Gdańska. Później nakł. własnym wyd. znakomity podręcznik gnomoniki Bartłomieja Scultetusa pt. Gnomonice de solariis (Zgorzelec 1572). W 1572 obserwował nową gwiazdę, której poświęcił okolicznościową rozprawę, znana tylko z późniejszych wzmianek. Nie zachowała się również praca M. o Księżycu z 1576. W 1575 mianowany został prof. matematyki w Gimn. Gd. Zajmował się również obserwacjami astronomicznymi. W wydanym w 1578 w oficynie Jakuba Rhodego pisemku pt. Von alter geschlecht der Cometen [...] der uns zu Dantzigk den 12 Novembris 1577 jahr erscheinen ist... opisał bieg komety z 1577. W przedmowie do Rady Miejskiej M. wspomniał Kopernika jako jednego z najwybitniejszych astronomów. W Gdańsku wydawał kalendarze i prognostyki. M.in. w prognostyku na 1577 opisał zaćmienie Słońca z 2 IV, a w prognostyku na 1578 zaćmienie z 26 IX. Niestety, żaden z gd. kalendarzy i prognostyków M. nie zachował się. W 1579 został M. powołany na stanowisko prof. matematyki w Uniw. Królewieckim. 2 XII 1579 wpisał się do metryki tej uczelni. Od 1586 M. był oficjalnym wyd. kalendarzy w Królewcu, które wydawał w tym mieście od 1581. Kalendarz M. na 1581 ukazał sie w Szczecinie (w jęz. niem.) oraz w Lipsku (w jęz. łac.) nakł. księgarzy gd. Oba zadedykowane zostały ks. Jerzemu Fryderykowi. M. jako jeden z pierwszych w kręgu protestanckim w Polsce przyjał kalendarz gregoriański. Swe kalendarze i prognostyki przesyłał Radzie Miasta Gd., z którą utrzymywał ścisłe związki. W 1586 Rada Miasta Gd. poprosiła Królewiec o urlop dla M., aby mogł on brał udział w pracach mierniczych. Od 1586 M. pełnił rownież funkcje bibliotekarza bibl. książecej. M. znany był jako zwolennik Kopernika, którego naukę wprowadził do swych wykładów w 1595. W Królewcu przeprowadzał liczne obserwacje astronomiczne. W 1581 wyd. rozprawę o komecie pt. Grundliche observationes astronomi ae, d. i. Absehung oder Abmessung des einzigen Cometen, a w 1584 pracę pt. Theoremata de circulis sphaerae materialis. M. utrzymywał kontakty z wieloma wybitnymi astronomami, jak np. Wilhelm Heski, Hieronim Stadius, Cyprian Leovitus, Tycho de Brahe, Bartłomiej Scultetus, Jan Praetorius. 25 V 1584 we Fromborku wraz z Eliaszem Cimberem, uczniem Brahego, brał udział w obserwacjach astronomicznych mających na celu obliczenie szerokości geograficznej tego miasta. Ks. Jerzy Fryderyk za pośrednictwem M. zaprosił Cimbera do Królewca. W dn. 7-28 VI 1854 M. i Cimber przeprowadzali obserwacje w ogrodzie książęcym w Królewcu, ustalając szerokość geograficzną Królewca na 54 st. 44'. 1 V 1591 M. wygłosił dysputę pt. De rotundite terrae et aquae. Pełnił trzykrotnie funkcję rektora (w 1587, 1593, 1599) i siedmiokrotnie funkcje dziekana na Uniw. w Królewcu. Z Klarą Weidener (zm. 1590) miał 10 dzieci. W 1591 ożenił się z Zofią Moller, z którą miał 4 dzieci. Zm. 3 VI 1601 w Królewcu.
LITERATURA
Altpreuss. Biogr., II 431 Estreicher, VII 151, XXII, 290, 318 Joecher, III szp. 437 Pogendorff J.C., Biographisch-Literarisches Handworterbuch zur Geschichte der Exacten Wissenschaften, II Leipzig 1863 s. 119 Żebrawski T., Bibliografia piśmiennictwa polskiego z działu matematyki, fizyki oraz ich zastosowań, t. I W. 1992 s. 212 - Die Matrikel der Albertus-Universitat zu Konigsberg i. Pr., hrsg. v. G. Erler, Bd. I Leipzig 1911 s. 116, CXLI, CXLIV Praetorius, Athenae Gedanenses, s. 37, 178 - Album Academiae Vitebergensis ab 1502 usque ad a 1560, ed. C.E. Foerstermann, Lipsiae 1841 s. 352 Hirsch T., Geschichte des academischen Gymnasium in Danzig, D. 1837 s. 13, 61 Historia astronomii w Polsce, red. E. Rybka, t. I Wr. 1975 s. 205, 208, 209, 222, 231, 255 Hist. Gd., II 382, 723. 738ł Historia nauki polskiej, red. B. Suchodolski, t. I Wr. 1970 s. 293, t. VI Wr. 1974 s. 414 Historia Pomorza, red, G. Labuda, t. 2 P. 1969 cz. 1 s. 613ł E. Krause, Danziger Buchhandler als Kalenderverlager im 16 Jahrhundert, ,,Archiv fur Geschichte des Deutschen Buchhandels" Bd. 8: 1883 s. 295-8 Kubik, Mokrzecki, Trzy wieki nauki, s. 88, 123 Kuhnert E., Geschichte der Staats- und Universitats Bibliothek zu Konigsberg, Leipzig 1926 s. 74, 84-94 Loeschin, Gesch. Danzigs, I 185 Simson, Gesch. d. Stadt Danzig, II 376, 377, 415, 465, 550 - AP Gd.
Małgorzata Czerniakowska
Strona autorki